Öğrenciler için eğitim yolculuğu bazen beklenenden daha zorlu geçer. Dersler yoğunlaşır, hedefler büyür, beklentiler artar… Bu süreçte iki yaygın psikolojik durum, sınav kaygısı ve erteleme kaygısı olarak karşımıza çıkar.
Peki hangisi daha etkilidir? Neden bazen ders çalışma isteğimiz yok olur, bazen de sınav anında tüm hazırlığımızı unutur gibi hissederiz?
Bu makalede, sınav kaygısı ile erteleme davranışını ayrıntılı şekilde inceleyerek, öğrenci performansı ve psikolojisi üzerinde ne tür etkiler yarattığını ele alacağız.
1. Sınav Kaygısı Nedir?
Sınav kaygısı, öğrencilerin sınav sırasında yaşadığı korku, stres ve baskı hissidir. Bu duygu;
- kalp çarpıntısı,
- odaklanma güçlüğü,
- sınav performansında düşüş
gibi belirtilerle kendini gösterebilir.
Sınav kaygısı yalnızca sınav öncesi yaşanan stres değildir; aynı zamanda sınav anında ortaya çıkan durum kaygısıdır. Öğrenci ne kadar hazır olursa olsun, yoğun korku ve baskı hissi başarıyı olumsuz etkileyebilir.
Bilimsel araştırmalar, sınav kaygısı ile akademik erteleme davranışı arasında pozitif bir ilişki olduğunu göstermektedir. Yani erteleme arttıkça sınav kaygısı da yükselme eğilimi gösterir.
2. Erteleme Kaygısı (Akademik Erteleme)
Erteleme, öğrencinin ders çalışma, sınav hazırlığı veya sorumluluklarını sürekli ileri tarihlere atmasıdır. Bu durum çoğu zaman tembellikten değil, psikolojik bir savunma mekanizmasından kaynaklanır.
Erteleme davranışı;
- biriken sorumluluklar nedeniyle baskıyı artırır,
- zaman daraldıkça stresi yükseltir,
- sınav kaygısının şiddetlenmesine neden olur.
Bilimsel literatürde “academic procrastination” ile test kaygısının birlikte ele alındığı birçok çalışma bulunmaktadır. Bu çalışmalara göre, akademik erteleme ile sınav kaygısı arasında güçlü ve pozitif bir ilişki vardır.
Bazı araştırmalar, erteleme davranışının sonradan ortaya çıkan sınav kaygısının doğrudan bir nedeni olabileceğini de ortaya koymaktadır.
3. Sınav Kaygısı mı, Erteleme Kaygısı mı?
Çoğu öğrenci için sınav kaygısı ve erteleme, birbirinden bağımsız değildir; birbirini besleyen iki süreçtir.
Sınav kaygısı yaşayan bir öğrenci genellikle:
- ders çalışmaya başlamayı erteler,
- çalışma planlarını sürekli öteleyebilir,
- odaklanma güçlüğü yaşar.
Bu durum erteleme davranışını artırır. Öte yandan sürekli ertelenen çalışmalar, sınav yaklaştıkça yoğun stres yaratır ve bu da sınav kaygısını daha da yükseltir.
Bu kısır döngü, öğrencinin özgüvenini zedeler, motivasyonunu düşürür ve akademik performansı olumsuz etkiler.
4. Neden Bazı Öğrenciler Erteleme Eğiliminde Olur?
Erteleme davranışının altında yatan başlıca psikolojik nedenler şunlardır:
- mükemmeliyetçilik,
- özgüven eksikliği,
- hata yapma korkusu,
- başarısızlık kaygısı.
Bu bilişsel engeller, öğrencinin çalışmaya başlamasını zorlaştırır ve erteleme davranışını pekiştirir.
Araştırmalar, akademik ertelemenin sınav kaygısını öngörebilen önemli bir değişken olduğunu göstermektedir.
5. Sınav Kaygısı ve Erteleme Arasındaki Psikolojik Bağlantı
Erteleme ve sınav kaygısı arasındaki ilişki, öğrencinin;
- duygusal düzenleme becerileri,
- stresle başa çıkma yolları,
- düşünce kalıpları
ile yakından ilişkilidir.
Yeni çalışmalar, erteleme eğilimi yüksek öğrencilerde sınav kaygısının daha yoğun yaşandığını ve bunun olumsuz düşünce kalıplarıyla bağlantılı olduğunu ortaya koymaktadır.
Bu döngü şu beceriler geliştirilerek kırılabilir:
- etkili zaman yönetimi,
- hedef odaklı planlama,
- bilişsel davranışçı stratejiler.
6. Rehberlik ve Stratejiler: Nasıl Yardım Edilebilir?
Bu iki kaygı türüyle başa çıkmada eğitim danışmanlığı ve bireysel destek büyük önem taşır.
Özellikle:
- online eğitim danışmanlığı,
- online eğitim koçluğu,
öğrencinin çalışma planı oluşturmasına, motivasyonunu artırmasına ve psikolojik engelleri aşmasına yardımcı olabilir.
Bu desteklerle:
- gerçekçi hedefler belirlenir,
- zaman yönetimi güçlenir,
- sınav kaygısıyla baş etme yolları öğrenilir,
- erteleme davranışının kökenleri ele alınır.
7. Sonuç: Hangisi Daha Önemli?
“Sınav kaygısı mı, erteleme kaygısı mı daha önemli?” sorusundan ziyade, bu iki sürecin birbirini nasıl etkilediğini anlamak daha faydalıdır.
Çoğu öğrenci için:
- erteleme, sınav kaygısını tetikler,
- sınav kaygısı da ertelemeyi artırır.
Bu nedenle iki durumun birlikte ele alınması, öğrencinin hem psikolojik iyi oluşunu hem de akademik başarısını artırır.